Zeilval en fokkeschoot

Written by Wayfarer | 10 February 2010

Veel zeilers hebben lang en diep nagedacht over een eenvoudig systeem om de val aan het grootzeil te bevestigen. Bijna alle systemen hebben wel een nadeel. Laten eerst we eens bezien waaran deze verbinding moet voldoen:

1. Moet betrouwbaar zijn
2. Moet sterk zijn
3. Moet gemakkelijk vast en los te maken zijn, zelfs met natte en koude handen
4. Moet zo zijn dat het zeil tot de bovenste zwarte band gehesen kan worden. Dat is bij de meeste boten tot bijna tegen de valschijf.

Oogsplits en harpsluiting

Tenzij de mast een behoorlijke overlengte heeft en de grootzeilschijf ruim boven het zeil zit, zijn de meeste oplossingen met oogsplits en harpsluiting (of karabijn haak) niet goed want ze zorgen ervoor dat het zeil niet tot de bovenste zwarte band te hijsen is. Helaas is er bij een staaldraad val een andere oplossing niet mogelijk. Meestal gaat het net goed omdat er ogen met een kleine diameter in staaldraad geperst kunnen worden. En door een harpsluiting te gebruiken die precies groot genoeg is, redden de meesten het net om het zeil maximaal te hijsen. Oudere masten kennen dit probleem niet omdat ze zo'n tien centimeter langer waren dan de moderne masten.

Tegenwoordig is op de Wayfarer de stalen grootzeilval vrijwel verdwenen en vervangen door dyneema lijnen. Dyneema is net zo sterk maar lichter en gemakkelijker te behandelen. Wel heeft dyneema iets meer rek dan staaldraad maar die rek is acceptabel.

Knopen

Dyneema lijnen bieden de mogelijkheid voor andere oplossingen naast de oogsplits met sluiting:

• De paalsteek
  Door de grote krachten is de paalsteek vaak moeilijk los te krijgen, zeker met natte en koude handen. Hoewel beter dan met een oogsplits en harpsluiting, zal deze oplossing er op sommige boten voor zorgen dat het zeil niet helemaal tot aan de zwarte band te hijsen is. Bovendien verminderd de schootsteek de breeksterkte van het touw tot 30 tot 40 procent van de oorspronkelijke sterkte.
• De Mastworp
  De mastworp slipt los onder grote belasting maar laat wel toe het zeil te hijsen tot tegen de grootschoot schijf. De mastworp met voorslag, gecompleteerd met een of twee halve steken kent dit bezwaar niet maar ook dan is het zeil niet meer volledig te hijsen en het losmaken van de val is heel lastig.
• De Ankersteek
  Sterker dan een paalsteek maar moeilijk te leggen en moeilijk los te maken.

Het lijkt alsof ook knopen niet voldoen aan de gestelde criteria, toch is er een ideale oplossing die veel toegepast wordt en aan alle criteria voldoet. Hiervoor wordt de zeilval voorzien van een plastic knoop aan het einde van de val. De plastic knoop is groter dan de diameter van de kous in het zeil. Dat zorgt ervoor dat, wat er ook gebeurt, de knoop niet kan los werken. De afbeelding toont hoe de val aan de tophoek wordt bevestigd. Deze oplossing staat toe dat het zeil tot aan de valschijf wordt gehesen, is sterk en goedkoop en is bovendien eenvoudig los te maken. Omdat het zeil zo tot tegen de schijf gehesen kan worden kan het touw slijten. Daarom is het aan te bevelen elk jaar een stukje van de val af te snijden, of de val om te keren, zodat een nieuw stukje van de lijn bij de schijf en tophoek terecht komt.

Uiteraard is deze knoop ook goed te gebruiken om de onderlijkstrekker aan de schoothoek van het grootzeil te bevestigen.

Fokkeschoot

Er zijn twee schootvoeringen mogelijk; een doorlopende schoot voering of twee enkele schoten. Welke er gebruikt wordt is afhankelijk van de voorkeur van de schipper.

Twee enkele schoten

In feite is dit een enkele schoot die in het midden aan het zeil wordt bevestigd zodat er twee einden ontstaan.
Vanzelfsprekend gebruiken we nooit harpsluitingen of karabijnhaken om de schoot aan het zeil te bevestigen. Het ijzerwerk aan de schoothoek is, naast de schade die het kan veroorzaken, levensgevaarlijk, vooral als het zeil gaat klapperen.

De traditionele manieren om de fokkenschoot te bevestigen is met een koesteek. De koesteek is een lastige knoop als we gemakkelijk zeilen willen kunnen wisselen. De schoot moet volledig uit en in geschoren worden. We moeten dus op zoek naar een eenvoudige en betrouwbare manier om de schoot van het zeil los te maken.

De oplossing zoals hierboven beschreven voor de grootzeilval is niet direct te gebruiken maar met een kleine aanpassing kan de fokkenschoot net zo eenvoudig en betrouwbaar vast (en los) gemaakt worden. Met een hulplijntje dat we met zeilmakers garen stevig vast maken aan de schoot kunnen we dezelfde oplossing als bij de grootzeilval gebruiken. Ook hier is het belangrijk er op te letten dat de plastic knoop niet door de kous past.

De doorlopende schoot

Bij een doorlopende schoot worden de einden van de schoot aan de fok bevestigd, het midden van de schoot ligt dus ergens in de kuip. Veel wedstrijd zeilers geven de voorkeur aan een doorlopende schoot omdat de schoot dan nooit zoek kan raken. Het nadeel is dat er altijd een lijn dwars door de boot loopt en er twee knopen aan de genua zitten waardoor er een grotere kans is dat de schoot ergens achter blijft haken.

De truuk met het plastic balletje is niet te gebruiken omdat het onmogelijk is de schoot vier keer door de schootkous te halen, tenzij men hele dunne schoten gebruikt. We zullen dus gebruik moeten maken van traditionele knopen. De volgende knopen komen in aanmerking:

	De meest bekende knoop om de schoot te bevestigen is de paalsteek. Hoewel de paalsteek erg betrouwbaar is, blijft ze gemakkelijk ergens achter haken. Die kans wordt nog vergroot doordat er twee paalsteken nodig zijn.
	Beter is een zoeteliefje door het zeil te gebruiken. Dan is de kans dat de knopen ergens achter blijven haken minimaal, de twee halve steken zitten namelijk strak tegen het zeil. Een nadeel van het zoeteliefje is dat bij het gebruik van een dunne schoot de knoop door het zeil getrokken kan worden.
	Het dubbele zoeteliefje trekt minder gemakkelijk door het zeil.
	De dubbele acht knoop is misschien een beter alternatief voor het dubbele zoeteliefje, vooral omdat de achtknoop gemakkelijk los is te maken.

Het is moeilijk aan te geven welke de beste oplossing is, dat hangt af van hoe de schoot gevoerd wordt, de dikte van de schoot, de diameter van de kous en de voorkeur van de schipper. Aan de hand van bovenstaande ideeën zal het ongetwijfeld lukken de beste oplossing voor uw boot uit te kiezen.